Zoekmachines zijn niet meer weg te denken uit de online wereld. Een korte geschiedenis.

Met de komst van internet kwam een bijna oneindige stroom informatie en webverkeer beschikbaar. Om door deze groeiende hoeveelheid informatie te navigeren bleek de web portal al snel een populair startpunt voor internetgebruikers.

Veel bedrijven probeerden met een eigen web portal een gedeelte van de internetmarkt te veroveren door de startpagina in de browser van de internetgebruiker te worden. Zoeken op internet in die tijd bleek meer bijzaak dan hoofdzaak.

Dit had verschillende redenen: zo was het nut van goede zoekmachines (nog) niet duidelijk. Ook het nut van het zoeken van content beschikbaar buiten de eigen website was niet duidelijk. ‘Waarom zou je een bezoeker weg willen sturen naar een andere website, als dezelfde gebruiker voor meer inkomsten op de eigen website kon zorgen?’, was de gedachte.

Een andere reden was dat een zoekmachine in die tijd als service erg duur was. Het proces van indexeren van websites in doorzoekbare databases is een dienst die veel bandbreedte en dataverkeer kost. In de beginperiode van internet was bandbreedte schaars en opslag en dataverkeer duur. Het verdienmodel achter zoekmachines moest nog worden uitgevonden, waardoor ’search’ als businessmodel nog niet rendabel was. De ontwikkeling van zoekmachines stond nog in de kinderschoenen.

‘Search’, het zoeken op internet, is een probleem dat lastig op te lossen was en is. Hoe beter zoekmachines werden in het oplossen van dit probleem hoe populairder ze werden. Met het groeien van het web werd de vraag naar een goede zoekmachine steeds groter. “In 1994 bestonden er gewoon geen goede zoekmachines,” aldus Louis Monier, oprichter van zoekmachine AltaVista. De toen aanwezige zoekmachines voldeden. In 1993 bestond het web nog uit 600 websites, in 4 jaar tijd zou de miljoen grens worden bereikt.

Het probleem van de eerste zoekmachines was dat de architectuur niet afgestemd was op het explosief groeiende karakter van het web. Het gevolg was een database die achter liep bij de actuele content van het web en veel content buiten bereik van de gebruiker hield. Het resultaat daarvan was minder relevante zoekresultaten.

Het hardware-bedrijf DEC slaagde er met Alta Vista als eerste zoekmachine ’search’ als service op internet aan te bieden. Hoe goed het daar in slaagde blijkt uit de cijfers: Het kreeg 300.000 bezoekers op de eerste dag dat het live ging en genereerde 4 miljard zoekopdrachten in het eerste jaar. In 1996 was het waarschijnlijk de meest bezocht website en het meest gewaardeerde merk van het web.

Dat de prioriteit van DEC, ondank alle successen, verre van ’search’ lag blijkt wel uit de woorden van Louis Monier: “Two hundred people were selling crap, and six of us were doing AltaVista”.

Bij gebrek aan een goed businessmodel, de markt was nog te onvolwassen om met ’search’ rendabel te zijn, verloor Altavista uiteindelijk de focus op search teneinde commercieel te floreren (In 1999 spendeerde het 120 dollar miljoen aan marketing). Het verzandde in een spel van overnames en fusies.

Andere zoekmachines ondergingen een vergelijkbaar lot. In hun drang naar expansie om marktaandeel te veroveren zochten zij kapitaal om naamsbekendheid te vergroten. Ze volgden de koers van veel andere internetbedrijven en maakten een snelle beursgang, aloude economische wetmatige zekerheden niet in ogenschouw nemende.

Een onverdienstelijke strategie zou later blijken toen rond de eeuwwisseling de internetzeepbel uiteenspatte. De fout die eigenlijk alle zoekmachines in die tijd maakten, was dat ze investeerden in branding in plaats van onderzoek. Google had dit goed door.

Toen Google in 1998 op de markt kwam, leek de ’search’ markt al volwassen, gedomineerd door grote spelers als Yahoo!, Lycos en Altavista die miljoenen hadden gespendeerd in het bouwen van hun merk. Wat Google doorhad, is dat het merk in de searchmarkt zo goed als niks waard is. Een aanbieder kan op elk moment instappen en met betere zoekresultaten komen. Gebruikers kunnen gemakkelijk overstappen. Zonder enkele vorm van adverteren veroverde het de markt.